Kanaries in de mijnen Blog

Collectie, Tentoonstelling

In de Hall of Fame, de schatkamer van Continium, sta je oog in oog met de pareltjes uit de vijf historische deelcollecties van dit museum. Zoals de deelcollectie Steenkolenmijnbouw, waar ook deze vogelkooi onderdeel van is. Een vogelkooi?

Aan het begin van de 19de eeuw nam in Engelse mijnen het aantal ongelukken door ontploffingen van het beruchte mijngas (of methaan, CH4) schrikbarend toe. Oorzaak van de mijngasontploffingen waren vaak de open olielampen die door de mijnwerkers werden gebruikt. De open vlam ontstak het aanwezige mijngas, dat je niet zag of rook, met alle dodelijke gevolgen van dien.

Dat er vooral in Engeland gezocht werd naar alternatieven voor de open olielamp, is dan ook niet verwonderlijk. In 1816 vond de Engelse natuur- en scheikundige Sir Humphrey Davy de veiligheidslamp uit. In de veiligheidslamp is een metalen gaas over de vlam geplaatst. Daardoor wordt de vlam zodanig afgekoeld, dat de temperatuur niet hoog genoeg meer is om het mijngas te ontsteken.

Aanvankelijk kende de veiligheidslamp het nadeel dat het nog steeds een olielamp was. Olielampen konden niet zo gemakkelijk worden ontstoken. Bovendien moesten ze daarvoor worden geopend en op dat moment was er sprake van een open vlam. In 1883 werd in Saksen een belangrijke verbetering aan de mijnlamp aangebracht door in plaats van olie, benzine als brandstof te gebruiken. De licht ontbrandbare benzine bood de mogelijkheid een nieuw ontstekingsmechanisme te ontwerpen. Daarmee kon de lamp, zonder hem te hoeven openen, worden ontstoken.

De benzinelamp werd langzaam maar zeker de mijnlamp bij uitstek, totdat de draagbare elektrische lamp met accu omstreeks 1920 tot ontwikkeling kwam. Na de Tweede Wereldoorlog konden de mijnwerkers gebruik maken van een kleine elektrische lamp, die op de helm kon worden geklemd. De veiligheidslamp bleef in gebruik voor de controle op mijngas.

Vogelkooi 

Mijnwerkers namen soms een kanarie in een kooitje mee naar hun ondergrondse werkplek. Als de vogel van zijn stokje viel, was dat een aanwijzing dat er gas in de mijn aanwezig was. De zogenaamde kanarie in de kolenmijn, een spreekwoord wat we nu nog steeds gebruiken.

Vervaardiger onbekend, eerste helft 20ste eeuw.

Hall of Fame

In de Hall of Fame sta je oog in oog met de pareltjes uit de vijf historische deelcollecties, zoals de deelcollectie Steenkolenmijnbouw, van dit museum. In dit open depot staan robuuste stoommachines en motoren zij aan zij met breekbaar glas en kristal, oogverblindend flonkerend in een theatraal licht. De kleurrijke diversiteit van het Maastrichtse aardewerk, al even breekbaar, contrasteert op een spannende manier met de stoere wereld van de Limburgse mijnwerkers. En de bijzondere collectie huishoudelijke apparaten roept als vanzelf een feest der herkenning op.

Welkom in de schatkamer van Continium.

Hall of Fame