Barbara, patrones van de mijnwerkers Blog

Collectie

In de Hall of Fame, de schatkamer van Continium, sta je oog in oog met de pareltjes uit de vijf historische deelcollecties van dit museum. Zoals dit gedenkbord van Nederlandse RK Mijnwerkersbond met de afbeelding van Sint-Barbara, onderdeel van de deelcollectie steenkolenmijnbouw.

Sint-Barbara was de schutspatroon van de mijnwerkers. In de iconografie wordt ze afgebeeld met verschillende attributen, zoals een palmtak, een kelk, een zwaard, maar meestal met een toren, waarin drie ramen zichtbaar zijn: een verwijzing naar de Heilige Drievuldigheid. Volgens de legende werd de beeldschone Barbara, die omstreeks het jaar 300 in de stad Nicomedia in Klein-Azië moet hebben geleefd, door haar vader Dioscorus opgesloten in een toren, wellicht als straf voor haar bekering tot het Christendom. Maar een bliksemschicht spleet de muren van de toren en Barbara kon ontsnappen.

Ze werd echter gegrepen en ter dood veroordeeld. Vader Dioscorus voltrok het doodvonnis eigenhandig met een zwaard. Zijn straf volgde onmiddellijk. Hij werd getroffen door een bliksemschicht en verging ter plekke tot as. Sinds de zeventiende eeuw was de Heilige Barbara de patrones van mensen die met springstof en buskruit om moesten gaan. Ook werd zij aangeroepen om van een onvoorziene dood gespaard te blijven. Toen in de mijnbouw springstof meer en meer werd gebruikt, namen de mijnwerkers Barbara als beschermheilige aan. Dat Barbara ook hielp tegen een plotselinge dood, speelde bij de mijnwerkers met hun riskante beroep eveneens een rol.

In Limburg dateert de Barbara-verering bij de mijnwerkers pas van vlak na de Eerste Wereldoorlog. Voordien vereerden de Limburgse mijnwerkers Sint-Catharina. De Barbara-verering werd in Limburg geïntroduceerd door buitenlandse arbeiders die in de Limburgse mijnen kwamen werken. De feestdag van de Heilige Barbara was op 4 december. De mijnwerkers hadden die dag vrij.

Gedenkbord Nederlandse RK Mijnwerkersbond

Aardewerk, ontwerp Pierre Daems voor SphinX Maastricht, 1954.

Dit gedenkbord werd vervaardigd naar aanleiding van het 50-jarig bestaan van de Nederlandse Katholieke Mijnwerkersbond (NKMB) op 13 september 1953. De NKMB was de grootste vakbond van mijnwerkers. Het bord was een jubileumgeschenk van het Algemeen Mijnwerkersfonds voor de Limburgse steenkolenmijnen (AMF). Via het AMF was elke mijnarbeider en zijn gezin verzekerd tegen de gevolgen van ziekte, arbeidsongeschiktheid, invaliditeit, overlijden en ouderdom.

Tussen de NKMB en het AMF bestond een hechte band. De voorloper van de NKMB was in 1919 een van de oprichters van het AMF geweest en anno 1953 was de mijnwerkersbond nog steeds vertegenwoordigd in het bestuur van het mijnwerkersfonds. Rondom de centrale figuur van Sint Barbara, de patrones van de mijnwerkers, zijn taferelen en landschappen afgebeeld die verwijzen naar de sociale betekenis van zowel de NKMB als het AMF.

Die betekenis wordt samengevat in de tekst die op wimpels is aangebracht: ‘Een mijnwerkersbevolking die goed gehuisvest is, een goed inkomen heeft voor de dagen van zijn arbeid maar ook voor de dagen van ziekte, invaliditeit en ouderdom; die weet voor de christelijke opvoeding harer kinderen te zorgen, een mijnwerkersbevolking die tot eere strekt van den geheelen arbeidersstand.’

Hall of Fame

In de Hall of Fame sta je oog in oog met de pareltjes uit de vijf historische deelcollecties, zoals de deelcollectie Steenkolenmijnbouw, van dit museum. In dit open depot staan robuuste stoommachines en motoren zij aan zij met breekbaar glas en kristal, oogverblindend flonkerend in een theatraal licht. De kleurrijke diversiteit van het Maastrichtse aardewerk, al even breekbaar, contrasteert op een spannende manier met de stoere wereld van de Limburgse mijnwerkers. En de bijzondere collectie huishoudelijke apparaten roept als vanzelf een feest der herkenning op.

Welkom in de schatkamer van Continium.

Hall of Fame